ԿՈՄԻՏԱՍ (Սողոմոն Գևորգի Սողոմոնյան). ծնվել է 1869 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Քյոթահիա քաղաքում (Թուրքիա): ԿոմիտասԿոմպոզիտոր, երաժշտագետ, երգիչ, խմբավար, մանկավարժ, հայկական ազգային կոմպոզիտորական դպրոցի հիմնադիր: Գևորգյան ճեմարանում ուսանելու տարիներին հատուկ ուշադրություն է դարձվել Կոմիտասի երաժշտական դաստիարակությանը: Վաղ տարիքում հիմնովին յուրացրել էԵփրեմ Սավայան <<Կոմիտաս>>: Հայաստանի ազգային պատկերասրահ: հայ նոտագրությունն ու հոգևոր երաժշտությունը, հավաքել է ժողովրդական երգեր, ստեղծագործական փորձեր կատարել: 1893-ին ավարտելով ուսումը՝ նշանակվել է երաժշտության ուսուցիչ և Մայր տաճարի խմբավար, 1894-ին ձեռնադրվել կուսակրոն աբեղա (անվանակոչվել Կոմիտաս), 1895-ին՝ վարդապետ (Կոմիտաս վարդապետ): 1896-99-ին Բեռլինում, Ռ. Շմիդտի մասնավոր կոնսերվատորիայում և համալսարանում ուսումնասիրել է կոմպոզիցիայի տեսություն, երաժշտության պատմություն և գեղագիտություն, խմբավարություն, մշակել ձայնը, սովորել է նվազել դաշնամուր և երգեհոն: Միջազգային երաժշտական ընկերության հիմնադիր-անդամներից էր, հանդես է եկել հայ երաժշտության մասին զեկուցումներով: 1899- ից Էջմիածնում շարունակել է գիտական, ստեղծագործական և մանկավարժական աշխատանքը, ժողովրդական երգերի հավաքումը, ճեմարանի Սարգիս Մուրադյան <<Կոմիտաս. Վերջին գիշեր>> (1956): Հայաստանի ազգային պատկերասրահ:խմբով համերգներ տվել էջմիածնում, Երևանում, Թիֆլիսում, Բաքվում, Շվեյցարիայի քաղաքներում և Վենետիկի Մխիթարյան միաբանությունում: 1906-ին Ֆրանսիայի «Լամուրյո» ընկերության երգչախմբի հետ հայ ժողովրդական և հոգևոր երգերի իր մշակումները մեծ հաջողությամբ ներկայացրել է Փարիզում: 1910-ին տեղափոխվել է Կ. Պոլիս, ստեղծել երգչախումբ, համերգներ տվել Կ. Պոլսում, Ադաբազարում, Պարտիզակում, Ալեքսանդրիայում, Կահիրեում և այլուր: 1915-ի ապրիլի 2-3-ին Ստամբուլի Բայազետ թաղի «Թուրք օջախ» մշակութային կենտրոնի հրավերով հանդես է եկել զեկուցումներով և համերգով: 1915-ի ապրիլի 24-ին թուրքական կառավարության կազմակերպած հայկական կոտորածը ընդհատել է Կոմիտասի բեղմնավոր գործունեությունը: Եղեռնի և աքսորի մղձավանջի ազդեցությամբ կորցրել է մտավոր հավասարակշռությունը և մինչև կյանքի վերջը (Փարիզի հոգեբուժարաններում) չի ապաքինվել:

Կոմիտասի բազմակողմանի գործունեության մեջ առավել կարևոր ենՏիրան Սարգսյան <<Կոմիտաս>>: Հայաստանի ազգային պատկերասրահ: ստեղծագործական, հավաքչական ու գիտական աշխատանքները: Ժողովրդական երգերը նա գրառել է ժողովրդի պատմության ու հոգեբանության խորիմացությամբ և գիտական վերլուծական մոտեցումով: Դրանք դրսևորում են հայ ազգային ոճն ու լեզուն, արտահայտչամիջոցների բազմազանությունն ու ինքնատիպությունը: Կոմիտասի հեթանոսական հորովելները, «Սասունցի Դավիթ» և «Մոկաց Միրզա» վիպական ասերգերը, միջնադարյան անտունիները և հոգևոր տաղերը, հիրավի, պատմամշակութային խոշոր հայտնագործություններ են: Կոմիտասի հայկական գեղջկական երգերը ժողովրդական երգարվեստի յուրատեսակ պատմագրությունն են: Տեսական աշխատանքներում Կոմիտասը բացահայտել է ժողովրդական երաժշտության կենսական հիմքերը, երգաստեղծության սկզբունքները և հատկանիշները, դասակարգել տեսակներն ու բնութագրել գեղագիտական արժանիքները: Սկզբունքորեն կարևոր են Կոմիտասի՝ ժողովրդական և հոգևոր երաժշտության միասնության հիմնադրույթը և հնագույն խազագրությանն առնչվող մտահանգումները:

Կոմիտասի ստեղծագործությունը, որ գլխավորապես վոկալ՝ մեներգային և խմբերգայինՀրաչյա Հակոբյան <<Կոմիտաս>> (1962): Հայաստանի ազգային պատկերասրահ: է, բաժանվում է երկու հատվածի՝ ժողովրդական կամ հոգևոր սկզբնաղբյուրի վրա հիմնված և բուն հեղինակային գործեր («Առ գետս Բաբելացւոց» սաղմոսը, Հ. Պարոնյանի խոսքերով՝ «Քաղաքավարության վնասներ» երաժշտական պատկերները, Հ. Հովհաննիսյանի խոսքերով՝ «Ո՞ւր ես գալի, ա՛յ գարուն» կանտատը, Թումանյանի խոսքերով՝ «Մութն էր երկինքը» ռոմանսը«Կաքավի երգը» և այլն): Կոմիտասն առավել կարևորել է ժողովրդական սկզբնաղբյուրին հիմնված երկերը («Գարուն ա»«Քելեր, ցոլեր»«Լոռու Կոմիտասի արձանը Երևանում (հեղինակ՝ Ա. Հարությունյան, ճարտարապետ՝ Ֆ. Դարբինյան):գութաներգ»«Ծիրանի ծառ»«Անտունի»«Լուսնակն անուշ» և այլն), որոնցում զգացվում է ժողովրդական նյութի նկատմամբ Կոմիտասի անհատականության զորեղ ներգործությունը, ներդաշնակության, մասնավորապես բազմաձայնության բացառիկ ինքնատիպ և ժամանակի նորագույն միջոցների ու հնարքների վարպետ կիրառումը, ժողովրդական երաժշտության և ժամանակակից եվրոպական կոմպոզիցիոն միջոցների խելամիտ համադրումը: Կոմիտասի ստեղծագործությունը լայն հեռանկարներ բացեց ազգային երաժշտարվեստի զարգացման գործում, նկատելի ազդեցություն ունեցավ արևելյան այլ ժողովուրդների երաժշտության զարգացման վրա: Կոմիտասը մահացել է 1935 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Փարիզում: Թաղված է Երևանի Կոմիտասի անվան զբոսայգու պանթեոնում:

Կոմիտասի անունով են կոչվել լարային քառյակ, Երևանի կոնսերվատորիան, կամերային երաժշտության տունը, պողոտա, զբոսայգի, Ստեփանակերտի երաժշտական դպրոցը և այլն, արձաններ են կանգնեցված Երևանում, Էջմիածնում, Փարիզում և այլուր:


Գրականություն

 «Ով ով է: Հայեր» հանրագիտարան, հատոր առաջին, գլխ. խմբ. Հովհ. Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատ., Երևան 2007, էջ 569-570:

եպս. Ժամկոչյան Ա., Կոմիտաս, Ե., 2007:

ՀՀ, ք. Երևան,
Ալեք Մանուկյան 1,
ԵՊՀ 2-րդ մասնաշենք,
5-րդ հարկ,
Հեռ.` + 37460 71-00-92
Էլ-փոստ` info@armin.am

Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: Կայքի նյութերի մասնակի կամ ամբողջական օգտագործման, մեջբերումների կատարման դեպքում հղումը պարտադիր է` www.armeniaculture.am